Audiotour voor kids over de Schilderijen op Huis Honselaarsdijk
Ga met Maria mee en bekijk de schilderijen die haar ouders hebben verzameld. Luister 'm via je telefoon met je oordopjes of koptelefoon!
Audiotour voor volwassenen over de Schilderijen op Huis Honselaarsdijk
Luister 'm via je telefoon met je oordopjes of koptelefoon!
Unieke foto-expositie van werken na 400 jaar teruggebracht naar 'buitenplaats van het paleis'
Schilderijen op Huis Honselaarsdijk
Voor de Honselse Feestweek van 2026 heeft onze ‘huishistoricus’ Patrick van der Voort een bijzondere foto-expositie samengesteld. In het vroegere Huis Honselaarsdijk, het paleis dat Honselersdijk enkele eeuwen geleden een belangrijke, vooraanstaande plaats maakte, hingen tientallen originele werken van grote schilders, Hollandsche Meesters. Na het verdwijnen van het paleis hebben deze werken hun plaatsen gekregen in musea. Met toestemming van de huidige beheerders van de schilderijen hebben wij afdrukken van 24 werken mogen maken om te exposeren.
Ditmaal wordt de historische fotoserie geëxposeerd in -hoe kan het anders?- de tuin van De Nederhof. Omdat de tuin tot de eigen buitenruimte van bewoners van De Nederhof toebehoort, is de fotoserie ‘Schilderijen op Huis Honselaarsdijk’ op gezette tijden te bewonderen.
Met deze expositie hebben we getracht een deel van de schilderijen die ooit het paleis sierden, weer ‘terug te brengen’ vlakbij de plek waar ze ooit hebben gehangen.
Opfrisser in een notedop
Zoals veel Honselersdijkers weten liet Frederik-Hendrik, zoon van Willem van Oranje, aan het begin van de 17e eeuw een oud kasteel in Honselersdijk slopen om er een nieuw kasteel te bouwen inclusief bijgebouwen, fraaie tuinen en bossen. De Nederhof, Café Bij ’t Hof en het grote witte huis tussen de Prinsegracht en Café Bij ’t Hof zijn bijgebouwen van het kasteel, het Huis Honselaarsdijk, die nog steeds bestaan. Over deze historie is veel interessants te lezen, o.a. in boeken, op internet en op het gemeentebord dat vorig jaar is geplaatst op het plein voor De Nederhof.
Schilderijen op Huis Honselaarsdijk
Frederik-Hendrik van Oranje en zijn vrouw Amalia van Solms hebben tijdens hun leven een indrukwekkende kunstverzameling opgebouwd. Sommige van deze kunstwerken waren al in bezit van de familie. Zo erfde Frederik-Hendrik schilderijen van zijn moeder Louise de Coligny (van Franse kom-af) en later na het overlijden van zijn halfbroer Maurits de verdere kunstverzameling van de familie Oranje-Nassau.
Het overgrote deel van de verzameling van Frederik-Hendrik en Amalia van Solms kocht het prinselijk paar of liet het paar in opdracht schilderen. De schilderijen waren nodig om de vele paleizen die Frederik-Hendrik bezat of liet bouwen op te sieren. Wat dat betreft ging er een andere wind waaien op het stadhouderlijk hof bij het aantreden van Frederik-Hendrik. Tijdens het bewind van zijn broer Maurits werd er niet veel aan uiterlijk vertoon gedaan en leek het hof soms meer op een legerkamp. Frederik-Hendrik echter was gedeeltelijk opgegroeid aan het Franse hof, ontwikkelde daar zijn smaak voor schoonheid en stijl en hij bracht deze hofstijl mee naar de Nederlanden. Frederik-Hendrik had bovendien financieel vermogen om de schilderijen te bekostigen. Als opperbevelhebber van het leger kreeg hij veel buitgeld binnen uit de oorlog met Spanje.
Het doel van de verzameling was niet alleen om paleizen mee op te sieren, het diende ook een dynastiek doel. De Oranje-Nassau’s waren ‘slechts’ stadhouder, eigenlijk de hoogste ambtenaar van de republiek. Ze wilden zich graag vorstelijk tonen, zodat ze zich konden meten met de Europese koningshuizen. De paleizen en de kunstverzameling lieten het paar zien als bijna koninklijk en bevestigden zo hun status.
De kunstverzameling van Frederik-Hendrik en Amalia is na hun overlijden verdeeld over hun vijf kinderen. Zoon Willem II erfde verschillende paleizen waaronder Honselaarsdijk met alle kunst die daar aanwezig was. De 4 dochters erfden allen verschillende schilderijen, zodat de verzameling over Duitsland en Nederland verdeeld raakte.
Na het kinderloos overlijden van koning-stadhouder Willem III in 1702 kwam het huis Honselaarsdijk in handen van Frederik I Koning van Pruisen, hij was de zoon van de oudste dochter van Frederik-Hendrik en Amalia. Zijn opvolgers hebben in verschillende ronden het huis ontdaan van veel schilderijen en deze naar Berlijn verscheept. Veel van deze schilderijen zijn heden ten dagen nog te zien in verschillende musea in Berlijn. Er zijn echter ook stukken die de Tweede Wereldoorlog niet hebben overleefd.
1. Officierenreeks door Jan Anthonisz van Ravesteyn (1572-1657)
Deze reeks bestaat oorspronkelijk uit 26 portretten van officiers en een portret van Frederik Hendrik. De reeks laat de officieren van de cavalerie van het staatse leger zien uit de periode 1602-1624. Frederik Hendrik was toen generaal van de cavalerie. De serie stopt door het overlijden van Maurits van Oranje. Frederik Hendrik wordt vanaf dat moment opperbevelhebber van het leger.
De complete reeks heeft in Honselersdijk gehangen (volgens inventarisatie van 1707). Nu zijn de originelen te bezichtigen in het Nationaal Militair Museum Soesterberg; behalve twee stuks die ontbreken (één officiersschilderij en het schilderij van Frederik Hendrik).
2. Amalia en Charlotte d’ la Tremoille als Diana en Ceres door Gerard van Honthorst (1592-1656)
De Romeinse Mythologie was een veel gebruikt onderwerp in schilderijen. Hier zien we Amalia van Solms samen met Charlotte d’la Tremoille. Zij was de dochter van Charlotte Brabantina, dedochter van Willem van Oranje en Charlotte d’Bourbon, en dus een nicht van Frederik Hendrik. Ze zijn afgebeeld als de godinnen Diana (de godin van de jacht) en Ceres (de godin van de landbouw). De werken zijn eigendom van Paleis ’t Loo in Apeldoorn.
Ware grootte 120 x 167 cm
3. Het huwelijk van Miritillo en Amaryllis door Hendrick Bloemaert (1601-1672)
Een bekend en favoriet toneelstuk aan het begin van de 17e eeuw was Il Fido Pastor (de trouwe herder). Het was in de mode om een schilderijenreeks te laten vervaardigen met Il Fido Pastor als onderwerp. Ook in Honselaarsdijk hing zo’n Il Fido Pastor reeks. Deze is door verschillende schilders gemaakt en hingen in de privévertrekken van Amalia van Solms en later die van Mary II Stuart op Honselaarsdijk. Het origineel hangt in Stiftung Preußische Schlösser und Gärten Berlin-Brandenburg.
Ware grootte 115 x 140 cm
Fotograaf: http://www.casa-in-italia.com/artpx/dut/Bloemaert.htm
4. Miritillo krijgt de prijs van Amaryllis door Cornelis van Poelenburch (1590-1667)
Nog een werk uit Il Fido Pastor-reeks. Il Fido Pastor is een tragikomedie die is geschreven door Giovanni Battista Guarini en werd voor het eerst gepubliceerd in 1590 in Venetië. Het origineel hangt in Gemälde Galerie Berlijn.
Ware grootte 115 x 146 cm
Fotograaf: https://en.wikipedia.org/wiki/en:Web_Gallery_of_Art
5. Het Blindemanspel door Dirck van der Lisse (1607-1669)
Nog een werk uit Il Fido Pastor-reeks. Het origineel hangt in Jagdscloss Grunewald Berlijn.
Ware grootte 120 x 140 cm
Fotograaf: https://en.wikipedia.org/wiki/en:Web_Gallery_of_Art
6. Silvio en Dorinda door Herman Saftleven (1609-1685)
Een laatste werk uit de Il Fido Pastor-reeks.
Fotograaf: https://www.flickr.com/photos/mazanto/7319606864/in/set-72157629968563682/lightbox/
7. Kindermoord van Bethlehem door Cornelis Cornelisz van Haarlem (1562-1638)
De kwade koning Herodes die de moord op alle pasgeboren jongetjes beveelde, wordt op dit schilderij vergeleken met de Spaanse koning Philips II. Ook Philips beveelt moord en plundering over de Nederlanden. Het is aan de Oranjes om deze tirrannie te bestrijden.
Dit enorme schilderij is vervaardigd in 1590 in opdracht van prins Maurits. Het heeft nog in het oude slot gehangen. In de 17e eeuw hing dit schilderij ook in het paleis en is later waarschijnlijk verplaatst naar Huis ten Bosch. Nu is het te zien in het Rijksmuseum Amsterdam.
Ware grootte 245 x 358 cm
8. De vlucht naar Egypte door Thomas Willeboirts-Bosschaert (1613-1654)
Het schilderij laat de heilige familie zien die op de vlucht is voor de wrede koning Herodes. Een bekend bijbelverhaal.
9. Frederik Hendrik tijdens de belegering van Den Bosch door Daniel Cletcher (1599-1632)
In Honselaarsdijk was ook plaats voor de prestaties van Frederik Hendrik. Hier zien we de prins tijdens de belegering van Den Bosch. Den Bosch werd gezien als onneembaar, doordat de stasd in moerassig gebied lag. Het werd in de volksmond ook wel de moerasdraak genoemd. Met de opbrengst van de zilvervloot van Piet Hein werd een systeem van schansen en molens rond de stad gebouwd. De moerassen werden leeggepompt, zodat de stad toch bestormd kon worden. Door deze prestatie dwong Frederik Hendrik respect af in Europa en zo kreeg hij de bijnaam ‘de Stededwinger’.
Het origineel hangt in Museum Prinsenhof in Delft.
Ware grootte 56 x 101 cm
10. Het beleg van Groenlo door Daniel Cletcher (1599-1632)
De inname van Grol (Groenlo) was de eerste grote overwinning van Frederik Hendrik als opperbevelhebber van het leger. Er zouden nog vele steden volgen.
Paleis ’t Loo in Apeldoorn heeft dit schilderij in langdurig bruikleen van eigenaar Vereniging Oranje Nassau.
Ware grootte 56 x 101 cm
11. Portret door hofschilder Gerard van Honthorst (1592-1656)
In 1638 kwam Maria d’ Medici koningin-moeder van Frankrijk op bezoek in Holland. Zij leefde al enige tijd in onmin met haar zoon en had haar toevlucht elders gezocht. Zij verbleef enige weken op Honselaarsdijk waar ze het erg naar haar zin had. Op een regenachtige dag toen er niet in de tuinen gewandeld kon worden, ontbood zij de hofschilder om haar portret te schilderen. Het origineel hangt in het Rijksmuseum Amsterdam.
Ware grootte 299 x198 cm
fotograaf: Monique Vermeulen.
12. Meleager en Atalante door Gerard van Honthorst (1592-1656)
Toen koning Oeneus was vergeten te offeren voor Armemis godin van de jacht, stuurde Artemis een groot zwijn naar zijn land die huishield op de landerijen. Meleager vormde een ploeg met jagers om het zwijn te doden, ook hen de schone Atalanta. Atalanta was de eerste die het zwijn verwondde, waarna Meleager het zwijn doodde. Uit respect voor Atalanta gaf Meleager de kop van het zwijn aan haar als jachttrofee. De rest van het gezelschap was het hiermee niet eens, waarop Meleager meerdere jagers doodde.
Dit was een schoorsteenstuk in een van de hoekpaviljoens van het paleis. Het origineel hangt in Sanssouci in Berlijn.
Ware grootte 220 x 165 cm
Fotograafhttps://en.wikipedia.org/wiki/en:Google_Arts_%26_Culture
13. Portret Hendrik IV van Naaldwijk, schilder onbekend
Hier het portret van Hendrik IV van Naaldwijk uit de portrettenreeks van de heren van Naaldwijk. Oorspronkelijk hing deze reeks portretten in het koor van de kerk van Naaldwijk. Bij de beeldenstorm van 1572 redde Willem van Hooff de portretten op één na van de brandstapel. Waarschijnlijk hingen ze daarna in het kasteel en zijn met de verkoop overgegaan naar Frederik Hendrik. Het origineel is eigendom van gemeente Westland en is in bruikleen bij het Rijksmuseum Amsterdam.
14. De waarzeggende zigeunerin door Jan Lievens (1607-1674)
Ten tijde van koning stadhouder Willem III hing dit schilderij op Honselaarsdijk. Nu hangt het origineel in Gemälde Galerie Berlijn.
Ware grootte 181-186 cm
Bron: https://www.flickr.com/photos/gandalfsgallery/16033562890
15. De verrijzenis van Christus door Rembrandt van Rijn (1606-1669)
In 1639 schilderde Rembrandt van Rijn De begrafenis van Christus en De verrijzenis van Christus. Deze twee schilderijen waren bedoeld voor Honselersdijk en maakte deel uit van een complete passiereeks.
16. Hemelvaart door Rembrandt van Rijn (1606-1669)
Dit schilderij maakt ook deel uit van de Passiereeks. Net als het voorgaande schilderij 'De verrijzenis van Christus'.
Bron: Alte Pinakotek Munchen.
17. Man met roofvogel, schilder onbekend
Dit schilderij hing in het zgn. domeinkwartier, een gebouw dat vergelijkbaar was met De Nederhof, maar dan aan de Naaldwijkse kant van het paleis. In het domeinkwartier woonde het hoger hofpersoneel en waren ook stallen gevestigd. Het origineel is in bezit van gemeente Westland.
18. Mars door Thomas Willeboirts-Bosschaert (1613-1654)
Mars was als god van de oorlog een geliefd mythologisch persoon bij Frederik Henderik. Dit stuk hing in zijn persoonlijke vertrekken op Honselaarsdijk. Nu hangt het schilderij in het Rijksmuseum Amsterdam.
Ware grootte 225 x 238 cm
http://hdl.handle.net/10934/RM0001.COLLECT.6573
19. Samson en Dilila door Rembrandt van Rijn (1606-1669)
Hier wordt het bekende bijbelverhaal van Samson uitgebeeld dat vertelt dat Samson’s krachten in zijn haren zitten. Volgens de inventaris van 1707 hing dit werk in de ‘gebetcamer’ van hare majesteit. Het hing dus in de privévertrekken van Mary Stuart op Honselaarsdijk.
Ware grootte 85 x 90 cm
20. De ontvoering van Proserpina door Rembrandt van Rijn (1606-1669)
Proserpina was de godin van de onderwereld en was een dochter van Ceres (godin van de landbouw) en Zeus. Hades, de god van de onderwereld, ontvoerde Proserpina waarna haar moeder verdriet de aarde liet verdorren. Afgesproken werd dat Proserpina de ene helft van het jaar in de onderwereld zou leven en de andere helft van het jaar in bij haar moeder. Volgens de Griekse mythologie zijn op deze manier de seizoenen ontstaan.
Volgens de inventaris van 1707 was dit werk op Honselaarsdijk aanwezig. Het origineel hangt in Gemälde Galerie Berlijn.
Ware grootte 85 x 90 cm
Fotograaf: https://en.wikipedia.org/wiki/nl:Google_Arts_%26_Culture_Project
21. De kroning van Diana door Peter Paul Rubens (1577-1640)
Op dit werk zien we de kroning van Diana, de godin de jacht. Het hing boven de schouw in de grote zaal in Honselaarsdijk, die als thema de godin van de jacht Diana had. Nu hangt het in het Brandenburg Museum in Berlijn.
Ware grootte 230 x 280 cm
Fotograaf: https://brandenburg.museum-digital.de/object/7353
22. Theagetus krijgt de erepalm van Chariclea door Abraham Bloemaert (1564-1651)
Theagetus krijgt de erepalm van Chariclea op de olympische spelen. Dit komt van een bekend verhaal uit de Griekse oudheid, dat erg populair was in de 17e eeuw.
Ware grootte 157 x 157 cm
Fotograaf: geheugen van Nederland. Bron: Mauritshuis Den Haag.
23. Exotische dieren op Honselaarsdijk door Melchior d’Hondecoeter (1636-1695)
In opdracht van koning-stadhouder Willem III is dit schilderij gemaakt, waarop te zien is welke dieren er op Honselaarsdijk aanwezig waren. Mooi detail is de kerktoren van Naaldwijk in de verte.
Momenteel is het schilderij te vinden in Paleis ’t Loo in Apeldoorn.
Bron: Mauritshuis Den Haag in bruikleen Paleis ’t Loo Apeldoorn.
24. Gezicht op het Louvre door Abraham de Verwer (1585-1650)
In Honselaarsdijk hing een galerij met portretten van bekende vorsten uit Europa. Bij het portret hing dan een voorstelling van het paleis waar deze vorst resideerde. In dit geval Het Louvre in Parijs wat hoorde bij de afbeelding van de Franse koning Hendrik IV.
Ware grootte 38-60 cm
Fotograaf: https://parismuseescollections.paris.fr/en/node/839555 bron Musee de Carnavalet Parijs.